Người giữ lửa dưới chân Điểm cao 995

Buổi sáng ở Chư Tan Kra thường bắt đầu rất sớm. Khi những tia nắng đầu tiên còn chưa kịp xuyên qua những vạt cây trên núi, ông Lê Văn Mắn, 60 tuổi, người con thôn Thanh Xuân, xã Ya Ly, tỉnh Quảng Ngãi, đã thức dậy ở Khu tưởng niệm Chư Tan Kra. Việc đầu tiên của ông không phải là quét sân, tưới cây hay dọn cỏ. Ông thắp một nén nhang… Khói nhang chầm chậm bay lên giữa không gian yên tĩnh. Ông đứng lặng trước phần mộ các anh hùng liệt sĩ, đôi bàn tay chắp lại trước ngực. Không có nghi lễ cầu kỳ, cũng chẳng có những lời nói lớn lao. Chỉ là những việc làm bình dị đã trở thành công việc thường ngày của người nông dân này: hương khói cho người đã khuất, giữ cho nơi tưởng niệm luôn sạch sẽ, giữ cho những ký ức về một thời chiến tranh không bị phủ mờ theo năm tháng. Và có lẽ, sâu xa hơn cả, là giữ một phần ký ức của chính gia đình mình.

Chư Tan Kra - nơi thắp lên ngọn lửa hòa bình

Điểm cao 995 - Chư Tan Kra là một địa danh lịch sử tiêu biểu gắn liền với cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước trên chiến trường Tây Nguyên. Nơi đây không chỉ có vị trí quan trọng về mặt quân sự mà còn ghi dấu tinh thần chiến đấu anh dũng, kiên cường của các chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh ác liệt. Đêm 25/3, rạng sáng 26/3/1968, Tiểu đoàn 7, Trung đoàn 209, Sư đoàn 312 đã chiến đấu quyết liệt với quân đội Mỹ. Trong trận đánh này, quân ta tiêu diệt hai đại đội đối phương và một trận địa pháo, nhưng hơn 200 cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh; phần lớn là những người con của Thủ đô Hà Nội, tuổi đời còn rất trẻ. Hơn nửa thế kỷ đã đi qua. Những người trực tiếp tham gia chiến đấu năm xưa, người còn, người mất, nhưng câu chuyện về những anh hùng thắp lên ngọn lửa hòa bình cho dân tộc vẫn được lưu giữ. Mái nhà cổ kính mang những nét đặc trưng của Bắc Bộ đã trở thành nơi an nghỉ của những chiến sĩ Thủ đô quả cảm.

Khu tưởng niệm Chư Tan Kra

Một ngày của người giữ lửa trên đỉnh cao

Nếu đặt chân tới khu tưởng niệm trên đỉnh cao Chư Tan Kra, khách viếng thăm sẽ được hòa mình vào bầu không khí trong lành, linh thiêng nơi đây. Khu vực trước phần mộ của các anh hùng liệt sĩ bao giờ cũng sạch sẽ, tươm tất. Ít ai biết rằng khuôn viên ấy được chăm sóc tỉ mỉ bởi đôi bàn tay của người đàn ông tận tụy, ngoài 60 tuổi.

Ông Mắn sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Thường Xuân, Thanh Hóa. Nghe theo tiếng gọi của Đảng, ông cùng gia đình di cư vào Kon Tum, để lại toàn bộ ruộng vườn cho công trình hồ thủy điện Cửa Đạt. Cả cuộc đời ông gắn với ruộng nương, với việc trồng trọt, chăn nuôi và những công việc lao động thường ngày của một người nông dân. Điều đặc biệt ở con người ấy là công việc thầm lặng giữ lửa hòa bình trên điểm cao 995.

Mỗi ngày, khi đến khu tưởng niệm, ông Mắn bắt đầu công việc từ những điều rất giản dị. Ông thắp nhang trước phần mộ của các anh hùng liệt sĩ rồi nhẹ nhàng lau chùi, quét dọn khắp khuôn viên. Ông cắt tỉa cây xanh, kiểm tra cảnh quan, giữ cho khu tưởng niệm luôn sạch sẽ, trang nghiêm.

Ông Lê Văn Mắn và đàn bồ câu tại Khu tưởng niệm Chư TanKra

Nơi đây, ông Mắn cũng nuôi một đàn chim bồ câu. Những con chim nhỏ bay quanh sân, lúc đậu trên mái nhà, lúc sà xuống tìm thức ăn. Trong không gian từng ghi dấu những trận chiến khốc liệt, hình ảnh đàn chim bồ câu lại mang đến cảm giác nhẹ nhàng, thanh bình và đầy hy vọng. Chim bồ câu vốn được xem là biểu tượng của hòa bình… Có lẽ ông Mắn cũng mong nơi từng chứng kiến những mất mát đau thương của chiến tranh hôm nay luôn là một địa chỉ bình yên để mọi người tìm về.

Người nông dân và câu chuyện của một người em trai liệt sĩ

Ông Mắn không phải người thích nói về mình. Ở thôn Thanh Xuân, nhiều người biết ông là người hiền lành, chất phác, chịu khó làm ăn. Trồng trọt, chăn nuôi, việc gì làm được ông đều cố gắng làm. Nhờ sự cần cù, siêng năng, gia đình ông có cuộc sống ổn định. Ba người con, hai gái và một trai, lần lượt được chăm lo ăn học, có việc làm và cuộc sống riêng. Với một người nông dân, có lẽ niềm vui lớn nhất không phải là có bao nhiêu tiền của, mà là nhìn thấy con cái trưởng thành, biết sống, biết làm việc và có ích cho gia đình, xã hội.

Nhưng đằng sau người đàn ông có vẻ ngoài giản dị ấy là một câu chuyện mà mỗi khi nhắc đến, giọng ông thường chùng xuống. Ông là em trai của một liệt sĩ hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ. Đến nay, phần mộ của anh trai ông vẫn chưa được tìm thấy. Có lẽ chính vì thế, việc chăm sóc Khu tưởng niệm Chư Tan Kra đối với ông không đơn thuần là một công việc. Đó còn là sự đồng cảm của một người em đối với những người đã nằm lại, là cách ông thể hiện lòng biết ơn đối với những người đã hy sinh tuổi xuân cho đất nước, cũng là cách ông gìn giữ một phần ký ức của gia đình, của quê hương.

Từ người cha trong gia đình đến người giữ ký ức của làng quê

Nhìn vào cuộc sống của ông Mắn, có thể thấy một điều giản dị: những giá trị tốt đẹp không phải lúc nào cũng bắt đầu từ những việc lớn. Một người cha chăm lo cho ba người con ăn học, trưởng thành; một người nông dân biết làm ăn, biết vươn lên bằng sức lao động; một người em vẫn đau đáu với người anh đã hy sinh; một người dân tự nguyện chăm sóc nơi tưởng niệm các liệt sĩ; một người lớn tuổi kể cho trẻ em nghe về lịch sử quê hương. Những việc ấy gắn kết với nhau, tạo nên một lối sống có trách nhiệm với gia đình, có nghĩa tình với cộng đồng, có lòng biết ơn với những người đi trước và có trách nhiệm với thế hệ mai sau.

Trong hành trình xây dựng nếp sống mới ở địa phương, những con người như ông Mắn chính là những hạt giống âm thầm. Họ không nói nhiều về việc mình làm. Họ làm bằng đôi bàn tay của người lao động, bằng tình cảm của một người em đối với người anh đã khuất, bằng lòng biết ơn đối với những người đã hy sinh và bằng niềm tin rằng thế hệ trẻ cần được biết, được nhớ và được tiếp nối truyền thống của quê hương.

Những bài học không có trong sách vở

Có những bài học được viết trong sách, cũng có những bài học được truyền lại bằng lời kể. Nhưng có những bài học chỉ thật sự thấm sâu khi người ta được đứng trước một phần mộ liệt sĩ, nhìn một nén nhang đang cháy và nghe một người lớn tuổi kể về những năm tháng chiến tranh.

Với những em học sinh từ các trường THCS, THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi, trong đó có xã Ya Ly, chuyến thăm Khu tưởng niệm Chư Tan Kra không chỉ là một buổi sinh hoạt ngoại khóa. Ở đó, các em được nhìn thấy những dấu tích của lịch sử, được nghe về sự hy sinh của các thế hệ cha ông, được hiểu rằng độc lập, hòa bình không phải tự nhiên mà có. Từ những điều ấy, tình yêu quê hương, lòng biết ơn được hình thành một cách tự nhiên.

Ông Mắn thường không nói những điều quá lớn lao. Ông chỉ kể những gì mình biết, những gì mình đã nghe, những gì mình cảm nhận được qua năm tháng, qua những lần gặp gỡ các cựu chiến binh từ cả hai phía hay thân nhân những người đã nằm lại đất này. Chính sự chân chất ấy khiến câu chuyện trở nên gần gũi. Một người nông dân nói với những đứa trẻ về lịch sử bằng ngôn ngữ của người làng mình, không giáo điều, không khuôn mẫu, chỉ là những câu chuyện chân thành. Có lẽ vì vậy mà những bài học ấy dễ ở lại trong lòng các em hơn.

Giữa màu xanh hôm nay

Buổi chiều, khi công việc ở khu tưởng niệm đã tạm xong, ông Mắn lại kiểm tra một lượt quanh khuôn viên: cây cối được tưới nước, lối đi sạch sẽ, những phần mộ yên bình dưới bóng cây, đàn chim bồ câu vẫn bay lượn quanh sân. Ông đứng nhìn một lúc rồi lại lặng lẽ làm những công việc còn dang dở. Ngày mai, có lẽ ông vẫn sẽ tiếp tục những việc quen thuộc: quét dọn, chăm cây, cho đàn chim ăn, thắp hương và đón những người đến viếng. Nếu có những em học sinh đến thăm, ông vẫn sẽ kể cho các em nghe về những người đã nằm lại nơi này. Cuộc sống cứ thế tiếp diễn.

Một ngày, rồi một ngày nữa…

Những người trẻ hôm nay lớn lên, đi học, đi làm, lập gia đình và xây dựng cuộc sống mới. Còn ông Mắn vẫn ở đó, bên đài tưởng niệm, bên những phần mộ, bên những hàng cây và đàn chim bồ câu.

Giữa màu xanh của núi non trùng điệp, đàn chim bồ câu vẫn bay. Sau hơn nửa thế kỷ, nơi từng chứng kiến khói lửa chiến tranh giờ đã trở thành một không gian bình yên. Ở đó, một người nông dân vẫn lặng lẽ giữ lửa - ngọn lửa của lòng biết ơn, ngọn lửa của ký ức và trên hết là ngọn lửa của khát vọng hòa bình…

Lê Xuân Quang – Chi bộ Trường THCS Ya Ly